- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ 2000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਅਸਰ?
ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਧਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਭਾਰ 14.7 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ।
Posted By alisha
Publish Date: Sat, 18 Jul 2026 03:41 PM (IST)
Updated Date: Sat, 18 Jul 2026 03:48 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਕਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ (ਛੋਟੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਟੁਕੜੇ) ਇੰਨੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਗਏ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਪਗ 11 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਹਰ ਸਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕੂੜਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਛੋਟੇ ਕਣ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰੰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ 90% ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਪਿਆ ਹੈ
ਸਮੱਸਿਆ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸੀਮਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਲਗਪਗ 90% ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਵੈਂਟ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ 'ਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖੋਜ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਡਾ. ਸੇ-ਜੂ ਕਿਮ ਅਤੇ ਡਾ. ਜਿਨਯੋਂਗ ਜੇਓਂਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਟੀਮ ਨੇ ਕੋਰੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (KIOST) ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2,000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ
ਅਧਿਐਨ *ਵਾਟਰ ਰਿਸਰਚ* ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ KIOST ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘੋਗੇ ਅਤੇ ਬਾਇਵਾਲਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੀਵ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 2,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਵੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਫਿਜੀ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ KRIBB ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੇ ਗਏ 92% ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਨਵਰ ਔਸਤਨ 3.42 ਕਣ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਵੈਂਟ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੋਲੀਸਟੀਰੀਨ-ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪੋਲੀਮਰ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਲ ਮੈਟ 'ਤੇ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘੋਗੇ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਚਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਫਿਲਟਰ-ਫੀਡਿੰਗ ਮੱਸਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਇਕਸਾਰ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ।
ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ 'ਚ 14.7 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ
ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਧਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਭਾਰ 14.7 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੇੜਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰੀ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਧੁੰਦਲਾ ਹੈ? ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 2,000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ, ਅਤਿਅੰਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
"ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁਣ ਡੂੰਘੇ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਥਰਮਲ ਵੈਂਟ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ," ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਸਾਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਡੂੰਘੇ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।"