- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
3 ਦੇਸ਼ ਤੇ ਫ਼ਲਾਈਦੁਬਈ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਚ ਵੱਡੀ ਚੂਕ... ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ 9/11 ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ?
ਇਹ ਕਮੀਆਂ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਮਮ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨ 'ਓਮਾਨ ਏਅਰ' ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Mon, 05 Oct 2026 12:49 PM (IST)
Updated Date: Mon, 05 Oct 2026 12:52 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਤੇਲ ਅਵੀਵ। ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਓਮਾਨ, ਯੂ.ਏ.ਈ. (UAE) ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਫ਼ਲਾਈਦੁਬਈ (flydubai) ਦਾ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਹਮਮ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਕਾਕਪਿਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੀਆਂ ਕਾਰਨ 9/11 ਵਰਗੀ ਹਵਾਈ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਬਚੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਸਨ।
ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਕਮੀਆਂ?
ਇਹ ਕਮੀਆਂ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਮਮ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨ 'ਓਮਾਨ ਏਅਰ' ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਡੀ-ਰੈਡੀਕਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਕੱਟੜਪੰਥ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਡੈਸਕ ਜੌਬ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਫ਼ਰਵਰੀ ’ਚ ਫ਼ਲਾਈਦੁਬਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤਾਂ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਓਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਓਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਮਾਲਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਫ਼ਲਾਈਦੁਬਈ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਰੂਟ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਡਾਣ ਭਰੀ।
ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਚੂਕ?
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕੋਲ ਵੀ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ’ਚ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੂ (Crew) ਦੀ ਲਿਸਟ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਆਪਰੇਟਰ ਫ਼ਲਾਈਦੁਬਈ ਨੇ ਫਲਾਈਟ 1073 ਲਈ ਮੈਨੀਫੈਸਟ (ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰੂ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਲਾਈਟ ਕਰੂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਉਸ ਡਾਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਐਕਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਡਾਟਾਬੇਸ ਚਾਲੂ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਚੂਕ ਹੋਈ?
ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਓਮਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤਕ (ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ) ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫਲਾਈਟ ’ਚ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਕਿਵੇਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਈ 2024 ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੈਨਪਾਵਰ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾਂਚ?
ਯੂ.ਏ.ਈ. ਦੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਯੂ.ਏ.ਈ. ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਅਲ-ਹੰਮਾਮੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਿੰਨੋਂ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਜੁੜਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।