ਸਾਵਧਾਨ! WhatsApp 'ਤੇ PAN-ਆਧਾਰ ਭੇਜਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਲੇਟੈਸਟ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਵਟਸਐਪ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿਓ। ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਨ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬ੍ਰੋਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਸ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਪਰ ਵਟਸਐਪ ਦਾ ਉਹ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਮੈਸੇਜ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਸਨਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਫੋਨ, ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਕਲਾਊਡ ਬੈਕਅੱਪ 'ਤੇ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਡੇਟਾ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇਗਾ। ਸੈਂਡ ਬਟਨ ਦਬਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਸ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... ਇਸੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ।

ਕਿਹੜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਕੋਈ ਏਜੰਟ ਜਾਂ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਾਈਲ ਕਿਸੇ ਪਰਸਨਲ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ ਸੇਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਊਡ ਅਕਾਊਂਟ 'ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬੈਕਅੱਪ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਥੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਏ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਅਕਾਊਂਟ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਡਿਜੀਟਲ ਟਰਸਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਡਿਜੀਓ ਦੇ ਕੋ-ਫਾਊਂਡਰ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਅਭਿਨਵ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੈਂਡਰ ਜਾਂ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਰਸਨਲ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਡੇਟਾ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

ਚਿੰਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟ ਸੇਲਿੰਗ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਏਜੰਟ ਲੈਂਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਕਸਟਮਰਜ਼ ਖੋਜਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੱਸਿਆ ਤਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕੇਵਾਈਸੀ (KYC) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਬਜਾਏ ਪਰਸਨਲ ਫੋਨ ਨੰਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਨਾਲ ਡੇਟਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਮ ਸਾਈਬਰ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਕਾਪੀਆਂ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਣਚਾਹੇ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੈਸੇਜਾਂ ਲਈ ਲੀਡਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਥੈਫਟ (ਪਛਾਣ ਦੀ ਚੋਰੀ) ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫਰੌਡ (ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ) ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ 2024-25 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 36,014 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਫਰੌਡ ਦੇ 23,953 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਫਿਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?

ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ, ਕਰਜ਼ਦਾਤਿਆਂ, ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਤੁਹਾਡੀ ਪਛਾਣ ਵੈਰੀਫਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਲ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਚੋਣਵੀਂ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਟਸਐਪ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪੈਨ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਦੀ ਕਾਪੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਜਾਏ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਡਿਜੀਲੌਕਰ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਾਂ ਯੂਆਈਡੀਏਆਈ (UIDAI) ਦੇ ਆਫਲਾਈਨ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸੀਕਿੰਗ ਐਂਟਿਟੀ (OVSE) ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡੈਂਸ਼ੀਅਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਰਸਨਲ ਫੋਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਪਰਸਨਲ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਰਸਨਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਸਰਲ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਡੇਟਾ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੇਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪੋਰਟਲ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪੀਡੀਐਫ ਭੇਜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੈਨ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਟਸਐਪ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਨ, ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕੋ। ਇਸ ਦੇ ਬਜਾਏ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਡਾਕੂਮੈਂਟ-ਅੱਪਲੋਡ ਪੋਰਟਲ ਮੰਗੋ।

ਜੇਕਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਪਰਸਨਲ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਬਜਾਏ ਉਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਭੇਜਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਸਵਰਡ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਫਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ।