ਕੀ ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਕੱਢ ਸਕਦੀ ਹੈ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਬੀ? ਜਾਣੋ ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਐਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ

ਆਟੋ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸੜਕ ’ਤੇ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਚੈਕਿੰਗ ਲਈ ਰੋਕਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਈਡਰ ਜਾਂ ਡਰਾਈਵਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਾਮਲਾ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਐਕਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਕੱਢ ਸਕਦੀ ਹੈ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਬੀ?

ਨਹੀਂ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਐਕਟ, 1988 ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਰ ਜਾਂ ਬਾਈਕ ਦੀ ਚਾਬੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਦੋਂ ਗੱਡੀ ਰੋਕੀ ਜਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਜਾਂ ਬੈਰੀਕੇਡ ਲਗਾ ਕੇ ਗੱਡੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ, ਆਰਸੀ ਵਰਗੇ ਵੈਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਜਾਂ ਬਾਈਕ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੱਡੀ ਚੋਰੀ ਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਡੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਸੀਦ ਜਾਂ ਚਲਾਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚਾਬੀ ਖੋਹਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਪੁਲਿਸ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਖੋਹ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਨਹੀਂ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਖੋਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤੀ ਵਾਰੰਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫੋਨ ਅਨਲੌਕ ਕਰਕੇ ਚੈੱਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀ ਹਨ ਨਿਯਮ?

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗਲਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੁਲਿਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫੋਨ ਖੋਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪਾਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਜਾਂ ਹੱਥੋਪਾਈ ਕਰੋ।

ਜੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਫੋਨ ਖੋਹ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਘਬਰਾਓ ਨਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ:

- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਜਾਂ ਹੱਥੋਪਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

- ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਵਰਦੀ ’ਤੇ ਲੱਗੀ ਨੇਮਪਲੇਟ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਬੈਜ ਨੰਬਰ ਨੋਟ ਕਰ ਲਓ। ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਰਾਹੀਂ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵੀ ਕਰ ਲਓ।

- ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਪੁਲਿਸ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ 112 ’ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਐੱਸਪੀ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

- ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਬੰਧਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈਂਡਲ ’ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹਨ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧਿਕਾਰ?

ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਐਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਚਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਏਐੱਸਆਈ, ਐੱਸਆਈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਵਾਹਨ ਦੀ ਨੰਬਰ ਪਲੇਟ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਅਸਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪਸ ਡਿਜੀਲੌਕਰ (DigiLocker) ਜਾਂ ਐੱਮ-ਪਰਿਵਾਹਨ (mParivahan) ਵਿੱਚ ਸੇਵ ਕੀਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ (DL), ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (RC) ਅਤੇ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਲਿਡ ਹਨ।