ਪੂਜਾ 'ਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੰਚਮੇਵਾ? ਹਰ ਇੱਕ ਮੇਵੇ 'ਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਰਾਜ਼

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਚਮੇਵਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮੇਵਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਲੀ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪੰਚਮੇਵਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਆਖ਼ਰ ਪੰਚਮੇਵਾ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ?

ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਪੰਚਮੇਵਾ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਤਵਿਕ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼, ਮਖਾਣਾ ਅਤੇ ਛੁਹਾਰਾ (ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਕਰਮਕਾਂਡ ਭਾਸਕਰ’ ਅਤੇ ‘ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਰਪਣ’ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮੇਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

द्राक्षा खर्जूर कदली पनसाम्रकपित्थकम्।

नारिकेलेक्षुजम्ब्वादि फलानि प्रतिगृह्यताम्॥

ਅਰਥ: ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾ (ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼), ਖਰਜੂਰ (ਛੁਹਾਰਾ/ਖਜੂਰ), ਨਾਰੀਅਲ, ਕਦਲੀ (ਮਖਾਣਾ/ਕੇਲਾ) ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨੈਵੇਦਿਆ (ਪੰਚਮੇਵਾ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਇਸ ਭੋਗ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

ਪੰਚਮੇਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ?

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਵੇ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਚਮੇਵਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਹੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ?

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਪੰਚਮੇਵੇ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ, ਨਵਰਾਤਰੀ, ਦੀਵਾਲੀ, ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਕਥਾ ਅਤੇ ਹਵਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਮੇਵਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5 ਮੇਵਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਮਹੱਤਵ?

ਬਦਾਮ: ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਜੂ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਬਰਕਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼: ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਖਾਣਾ: ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛੁਹਾਰਾ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ: ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਿਸਕਲੇਮਰ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ, ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।