ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਕਿਉਂ ਟੰਗਦੇ ਹਨ? ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ 'ਅਲਕਸ਼ਮੀ' ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਇਹ ਰੋਚਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪੁਰਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Publish Date: Wed, 04 Nov 2026 11:24 AM (IST)
Updated Date: Wed, 04 Nov 2026 11:26 AM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪੁਰਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ? ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਖਾਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਜੁੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ।
ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਕਿਉਂ ਟੰਗਦੇ ਹਨ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ? ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਮਾਨਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਪਸੰਦ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸਵਾਦ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟੰਗੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਤੋਂ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸਵਾਦ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ ਨੂੰ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚ ਟੰਗਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।