- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ? ਜਾਣੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨ ਦਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਹੱਸ
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Sun, 01 Nov 2026 03:27 PM (IST)
Updated Date: Sun, 01 Nov 2026 03:30 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਧਨ, ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਜਾਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਕੋਲ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸੌਂਪੀ ਸੀ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ?
ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ 'ਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਥਾਹ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਦਕਾ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਸਬੰਧ?
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਨੇ 'ਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਿਜੋਰੀ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸਰਵਉੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ 'ਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਨ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਬੇਰ ਉਸ ਧਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਘਰ 'ਚ ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਘਰ 'ਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵ ਤੋਂ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਧਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।