ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀਜ਼ਨ, ਦਸੰਬਰ 'ਚ ਮੁੜ ਲੱਗਣਗੀਆਂ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਕਾਂ ? ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੱਕ ਵਿਆਹ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
Publish Date: Sun, 22 Nov 2026 03:58 PM (IST)
Updated Date: Sun, 22 Nov 2026 04:01 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ : ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰਾਂ 'ਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੀਜ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਖਰਮਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ? ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੱਕ ਵਿਆਹ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਉਠਨੀ, ਦੇਵੋਤਥਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੋਧਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤ ਨਿਕਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਸੰਬਰ 'ਚ ਕਿਉਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ? ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਖਰਮਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਖਰਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਹ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਰਮਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ, ਦਾਨ, ਜਾਪ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ 16 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਖਰਮਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਰਮਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸਾਲ 'ਚ ਕਦੋਂ-ਕਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਖਰਮਾਸ? ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਰਮਾਸ ਸਾਲ 'ਚ ਦੋ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਦੂਜਾ ਖਰਮਾਸ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਟਾਲਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ, ਖੇਤਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।