ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਬਾਣੀ

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤਜਰਬੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਕ ਪੱਧਰ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਾਣੀ ਵੀ ਉੰਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਮਹਾਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਛਾਣਨੀ ਤੋਂ ਛਣ ਕੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਤਪ ਦਾ ਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਤਪ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸੰਯਮ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਪ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਵੀ ਤਪ ਹੈ।•

ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮਨ ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇਹ ਇਕਸਾਰਤਾ ਉਸਦੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਬੌਧਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਓਨੇ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਐੱਸਐੱਨ ਦੂਬੇ ‘ਸਨੇਹੀ’