11 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਨਰਾਤੇ, 9 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ‘ਅਖੰਡ ਜੋਤ’? ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲਓ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 11 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ 9 ਦਿਨ ਮਾਂ ਅੰਬੇ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਹਨ। ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਲਗਪਗ ਹਰ ਪੰਡਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ‘ਅਖੰਡ ਜੋਤ’।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ 9 ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਲਗਾਤਾਰ ਜਗਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੀਵੇ ਦਾ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਆਓ, ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

‘ਅਖੰਡ’ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਜੋ ਕਦੇ ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਰੁਕੇ ਨਾ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਜੋਤ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਵੀ ਅਖੰਡ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਜਾ-ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਠ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—

शुभं करोति कल्याणम् आरोग्यम् धनसंपदा।

शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपज्योति नमोऽस्तुते॥

दीपो ज्योति परं ब्रह्म दीपो ज्योतिर्जनार्दन:।

दीपो हरतु मे पापं संध्यादीप नमोऽस्तुते॥

ਹੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੇ ਦੀਪ ਜੋਤ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਆਖਰੀ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ

ਦੀਵੇ ਦੀ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਬ੍ਰਹਮ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੀਪ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਅਜਿਹੀ ਦੀਪ ਜੋਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ

* ਇਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

* ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਪੂਰੇ 9 ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸ ਜੋਤ ਨੂੰ ਜਗਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

* ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਲੌ ਨਾ ਬੁਝੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ

* ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੋ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਹਵਾ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਦੀਵਾ ਨਾ ਬੁਝੇ, ਇਸ ਲਈ ਕੱਚ ਦੇ ਕਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

* ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁੱਝ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

* ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਜਗਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਤਾਲਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

* ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ 9 ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਜੋਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Disclaimer

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।