ਅਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ

ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਰਗ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਰੰਤਰ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਅਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸੁੱਖ ਕਿਣਕਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਨੰਦ ਲੱਭਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ। ਆਤਮਿਕ ਮਨਜ਼ਰੀ, ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਆਤਮਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ’ਚ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਸਥਾਈ ਆਨੰਦ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ, ਚੇਲੇ ਆਨੰਦ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਪ੍ਰਭੂ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?’ ਬੁੱਧ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘ਆਨੰਦ! ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।’ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਵੀ ਆਨੰਦਮਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਵੈ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ, ਯੋਗ, ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ’ਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਆਨੰਦ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦੇਣ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਦਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ’ਚ ਵੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

- ਪ੍ਰੋ. ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ‘ਰਤਨੇਸ਼’