ਸਾਧਨਾ

ਸਾਧਨਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਧਨਾ ਤਾਂ ਸਾਧਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਖੰਡ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਯਾਦ, ਕਰਮ ਵਿਚ ਸਮਰਪਣ, ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿਮ ਬਣ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਬਣ ਜਾਵੇ•। ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਜਨ, ਵਿਹਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਏਕਾਂਤ, ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖ, ਜਦੋਂ ਹਰੇਕ ਅਵਸਥਾ ਭਗਵਦ ਯਾਦ ਦੀ ਭੂਮੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਰੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭਜਨ। ਜਦੋਂ ਈਸ਼ਵਰ-ਯਾਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਉਪਲਬਧੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਸਵਾਰਥ ਦਾ ਰੰਗ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਕਾਮ ਭਜਨ ਵਿਚ ਸਾਧਕ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।• ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮਨ ਭੋਗ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੀ ਬੰਧਨ ਬਣਗੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪੂਰਤੀ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਜਨ ਵਿਚ ਸਾਧਕ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਭਗਵਤ ਭਾਵ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਧਕ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕਾਮਨਾ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਬਣੇ, ਤਦ ਹੀ ਭਗਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ, ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਟੀਚਾ, ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਉਦੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਭਗਵਤ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ। ਉਦੋਂ ਸਾਧਕ ਦਾ ਹਰੇਕ ਸਾਹ ਸਹਿਜ ਭਗਵਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

-ਅਚਾਰਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ।