ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰ ਮੌਤ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ-ਕਰਮ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਕ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ•। ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡਾ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ’ਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਇਕ ਅਮਿਟ ਛਾਪ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ•। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪਿਆ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰਚਨਤਾਮਕਤਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੂਰਦਾਸ, ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰੇਕ ਜਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਦਾ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ, ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੰਮ ਆਏ ਸੀ•। ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਵੰਡਿਆ? ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ? ਬਦਲ ਸਾਡਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਾਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦੀਆਂ ਰਹਿਣ? ਇਹੀ ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦਰ ਰੱਖਣ।

-ਡਾ.ਨਿਰਮਲ ਜੈਨ