- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਬਰਤਨ-ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ, ਧਨਤੇਰਸ ’ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਪੂਜਾ, 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ
ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਜਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਨਵੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Wed, 04 Nov 2026 12:42 PM (IST)
Updated Date: Wed, 04 Nov 2026 03:44 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਜਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਨਵੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ, ਉਦੈਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰਵਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਨਤੇਰਸ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਲੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚੌਖਟ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿੱਪ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ।
ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਸਲ ਧਨ
ਮਾਰਵਾੜੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੀਲੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਅਨਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਰੋਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣਾ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚੌਖਟ ਲਿੱਪਣ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੌਖਟਾਂ ਨੂੰ ਗੋਹੇ ਅਤੇ ਪੀਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਲਿੱਪਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਧਨਤੇਰਸ ਮੌਕੇ ਵੀ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਘਰ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਲਿੱਪਣ ਨਾਲ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚੌਖਟ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ?
ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਗਣ ਔਰਤਾਂ ਧਨਤੇਰਸ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲ, ਕੁਮਕੁਮ, ਅਕਸ਼ਤ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਝੋਨਾ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੀਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਅੱਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਜਾਂ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚੌਖਟ ਨੂੰ ਲਿੱਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਸੰਦੇਸ਼
ਧਨਤੇਰਸ ’ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਨਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।