ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ

ਜੀਵਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ, ਕਿਰਿਆ, ਅਨੁਭਵ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ’ਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਯਾਤਰਾ ’ਚ ਇਕ ਪੜਾਅ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ ਪਰ ਆਤਮਾ ਸਦੀਵੀ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਵੈ-ਗਿਆਨ, ਸੱਚ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ, ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਲ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚਾਈ, ਪਿਆਰ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਣ, ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੁੱਖ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ’ਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ’ਚ ਵੀ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ’ਚ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਸਾਧਨ ਬਣਨਾ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ।