ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਦੀਪਦਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ? ਜਾਣੋ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਪਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਦੀਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਪਦਾਨ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਦੀਪਦਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਦੀਪਦਾਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾਓ। ਇਸ ਲਈ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਰੂੰ ਦੀ ਬੱਤੀ ਰੱਖੋ।

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਚੌਲ, ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ ਆਸਣ ਬਣਾਓ।

ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੀਪਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੋ ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੂਜਾ

ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰੋ। ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਆਸਣ ’ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘਿਓ ਪਾ ਕੇ ਬੱਤੀ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਵੇ ’ਤੇ ਰੋਲੀ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾਓ। ਅਕਸ਼ਤ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਦੀਵੇ ਕੋਲ ਗੁੜ, ਬਤਾਸੇ ਜਾਂ ਮਠਿਆਈ ਦਾ ਭੋਗ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੋ।

ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੋਲੋ ਇਹ ਮੰਤਰ

ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੋ:

दीपज्योतिः परंब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः।

दीपो हरतु मे पापं संध्यादीप नमोस्तु ते॥

ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵੇ ਦੀ ਜੋਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰੇ।

ਦੀਪਦਾਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ

ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਤਕ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਕੋਲ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਿੱਪਲ, ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯਮ ਦੀਪਦਾਨ ਲਈ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਰਸਮ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ

• ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ।
• ਦੀਪਦਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰੋ।
• ਜਗਦੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਪਰਦਿਆਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
• ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
• ਯਮ ਦੀਪਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਦੌਰਾਨ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।