- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ: ਜਿੱਥੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਡਮਰੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਕੁੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਰਾਜ਼!
ਜਟੋਲੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਸਿੱਧ ਸੰਤ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨੰਦ ਪਰਮਹੰਸ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਡੂੰਘੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਫਾ 'ਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੰਦਰ ਪਰਿਸਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Mon, 28 Sep 2026 01:48 PM (IST)
Updated Date: Mon, 28 Sep 2026 01:52 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੋਲਨ 'ਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ‘ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ’ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਲਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਟੋਲੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਸਿੱਧ ਸੰਤ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨੰਦ ਪਰਮਹੰਸ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਡੂੰਘੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਫਾ 'ਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੰਦਰ ਪਰਿਸਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ 'ਚ ਹੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਲ 1974 'ਚ ਮੰਦਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬਣਨ 'ਚ ਕਰੀਬ 39 ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1983 ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨੰਦ ਪਰਮਹੰਸ ਨੇ ਸਮਾਧੀ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਸਾਲ 2013 'ਚ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਮੰਦਰ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਇਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਰ ਤਿੰਨ ਪਿਰਾਮਿਡਨੁਮਾ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਧਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਪੱਧਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਖਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਮਲਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ ਕਰੀਬ 111 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਰੀਬ 122 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੈ।
ਮੰਦਰ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਸਫ਼ਟਿਕ ਦਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ
ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ 'ਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਫ਼ਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸਫ਼ਟਿਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੰਦਰ 'ਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਿਵਿਆਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ 'ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜਲਹਰੀ ਵੀ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਡਮਰੂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼
ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਪੱਥਰਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਹੱਸ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਥਪਥਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਡਮਰੂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ 'ਚ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਡਮਰੂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਦਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਚਮਤਕਾਰੀ ਜਲ ਕੁੰਡ
ਜਟੋਲੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ 'ਚ ਜਲ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਗੰਗਾ ਜਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ 'ਚ ਜਟੋਲੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨੰਦ ਪਰਮਹੰਸ ਜੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਫੁੱਟ ਪਈ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤਕ ਇਹ ਜਲ ਕੁੰਡ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਤਕ ਜਟੋਲੀ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੰਦਰ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ 'ਚ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।