ਅਮਰਤਾ

ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ‘ਮ੍ਰਿਤਯੋਰਮਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮ ਗਮਯ,’ ਭਾਵ, ‘ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।’ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੋਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ’ਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸਰੀਰ ਇਕ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਬੁੱਧ, ਮਹਾਂਵੀਰ, ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਅਤੇ ਦਯਾਨੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਸੰਸਾਰਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਕੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ’ਚ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੋਵੇ, ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਸਕੀਏ।’ ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੀਏ। ਅਣਜਾਣੇ ’ਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਮਾਮੂਲੀ ਭੌਤਿਕ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਯੱਗਿਆਵਲਕਯ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਅਤੇ ਕਾਤਿਆਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ’ਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।’ ਆਪਣੇ ਵੇਦ-ਗਿਆਨ-ਪੜ੍ਹੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?’ ਯੱਗਿਆਵਲਕਯ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮਹਿਲਾ! ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰਤਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੌਲਤ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਕਾਤਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਯੱਗਿਆਵਲਕਯ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਤ੍ਰੇਈ! ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਦਾ ਲਾਲਚ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।" ਇਸ ਲਈ, ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਏ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੱਤਿਆਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ।