- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ? ਜਾਣੋ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਇਸ ਗੁਪਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਰਹੱਸ ਬਾਰੇ
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਕੋਲ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸੌਂਪੀ ਸੀ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Fri, 06 Nov 2026 01:07 PM (IST)
Updated Date: Fri, 06 Nov 2026 01:09 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਧਨ, ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਜਾਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਕੋਲ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸੌਂਪੀ ਸੀ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਨਤੇਰਸ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ।
ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?
ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਦਕਾ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਉਸ ਧਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਨ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਬੇਰ ਉਸ ਧਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੋਲੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲੋਂ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਧਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।