ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ? ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਦੁਆਰ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਨਰਕ ਦੀ ਮਾਨਤਾ?

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੌਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਦੁਆਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਆਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨੌਂ ਅਜਿਹੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਆਰ ਹਨ—

ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ

ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ

ਮੂੰਹ

ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਾਂ

ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਉਤਸਰਜਨ ਅੰਗ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਆਤਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੁਆਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਰਮ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲੇਗੀ ਆਤਮਾ

ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਸ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇਗੀ।

ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਅਜਿਹੇ ਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁਆਰ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੰਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੂੰਹ, ਨੇਤਰ, ਨਾਸਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਜਾਂ ਮਸਤਕ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਤਸਰਜਨ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਿਸਕਲੇਮਰ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਨਾਮਿਆਂ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।