- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਤੱਕ: ਜਾਣੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨਾ
ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1,000 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Fri, 23 Oct 2026 02:43 PM (IST)
Updated Date: Fri, 23 Oct 2026 03:11 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1,000 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨਾ (Kartik Damodar Maas 2026 Kab Hai) ਇਸ ਸਾਲ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 24 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਰੂਪ ‘ਦਾਮੋਦਰ’ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਨ ’ਤੇ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਖਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਾਮੋਦਰ ਪਿਆ।
ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਈ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ।
1. ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ
ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਸਲੀਲਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2. ਬਹੁਲਾਸ਼ਟਮੀ
ਇਸ ਦਿਨ ਰਾਧਾ ਕੁੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਕੁੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।
3. ਰਮਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ
ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਮਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਂ ਰਮਾ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
4. ਧਨਤੇਰਸ
ਧਨਤੇਰਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ।
5. ਨਰਕਾ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
6. ਦਾਮੋਦਰ ਲੀਲਾ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਖਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲੀਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਮੋਦਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
7. ਦੀਵਾਲੀ
ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
8. ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ
ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ’ਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ 56 ਭੋਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
9. ਗੋਪਾਸ਼ਟਮੀ
ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
10. ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ
ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਤੋਂ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
11. ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ
ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਪਦਾਨ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਮਹੱਤਵ?
ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਠਾਕੁਰ ਜੀ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਜਾਂ ਗੋਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਕੱਤਕ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
'मासानां कार्तिकः श्रेष्ठो देवानां मधुसूदनः।
तीर्थ नारायणाख्यं हि त्रितयं दुर्लभं कलौ।'
ਅਰਥ: ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਨਾਮ ਜਾਪ, ਦੀਪਦਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ, ਲਾਭ, ਸਲਾਹਾਂ ਅਤੇ ਕਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਚਾਂਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।