ਸਿਰਫ਼ ਮੇਕਅੱਪ ਨਹੀਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਢਾਲ ਹੈ ਕੱਜਲ: ਜਾਣੋ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਮਹੱਤਵ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਕੱਜਲ ਅਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਜਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਗੱਲ੍ਹ 'ਤੇ, ਕੰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਾਲੀ ਬਿੰਦੀ ਅਕਸਰ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅੱਜ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀ ਹੈ?

ਨਜ਼ਰ ਉਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਈਰਖਾ, ਜਲਣ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸੁੰਦਰ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਨਜ਼ਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ।'

ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਲੋਕ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਕੱਜਲ ਕਿਉਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ?

ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਜਵਾਬ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਜਲ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਾਲਾ ਬਿੰਦੂ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸੰਪੂਰਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਾਲੇ ਟੀਕੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ

ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕੱਜਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੱਜਲ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਲਾੜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਾਲੀ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਕਾਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ 'ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?

ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਲ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕਦਮ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟਾ-ਸਾ ਕਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ?

ਕੱਜਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਲ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਬੀਤਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੱਜਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।