- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਦਾ 700 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ; ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੇ ਇੰਝ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ ਰਸਤਾ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ 5200 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ 3 ਕੁਦਰਤੀ ਪਿੰਡੀਆਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸਨੇ ਖੋਜਿਆ ਸੀ।
Posted By Sunita
Publish Date: Thu, 02 Jul 2026 12:15 PM (IST)
Updated Date: Thu, 02 Jul 2026 12:16 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ 5200 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ 3 ਕੁਦਰਤੀ ਪਿੰਡੀਆਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸਨੇ ਖੋਜਿਆ ਸੀ।
ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਥਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ 700 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਖੋਜ ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਭੰਡਾਰੇ ਦੇ ਆਯੋਜਨ 'ਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਭੈਰਵ ਨਾਥ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਭੰਡਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਭ ਕੁਝ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਨ-ਜਲ ਤੱਕ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਇਕਾਂਤਵਾਸ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਲੱਭਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ
ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ 'ਚ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੂਟਾ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ 'ਚ ਸਥਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ 'ਚ ਆਪਣੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਸਤਾ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਗੁਫਾ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਸਨ। ਉਸੇ ਪਲ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜਲਾਲ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ 'ਚ ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।