- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਸਹਿਰੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ; ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ
ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਇਲ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਹਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 190 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਾਵਣ ਦੀ 25 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਪੱਕੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 18 Oct 2026 04:25 PM (IST)
Updated Date: Sun, 18 Oct 2026 04:26 PM (IST)
ਮੁਨੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਪਾਇਲ (ਲੁਧਿਆਣਾ) : ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਇਲ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਹਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 190 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਾਵਣ ਦੀ 25 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਪੱਕੀ ਮੂਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਮੰਦਰ
ਪਾਇਲ ਦੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਮਰ ਲਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਕੀਮ ਬੀਰਬਲ ਦਾਸ ਦੇ ਦੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸੰਤ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਲੀਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸੰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਸਾਲ 1833 ਵਿੱਚ ਪਾਇਲ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਵਣ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਲਗਭਗ 25 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਪੱਕੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖ ਸਕਣ।
ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ
ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਸਾੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੱਕੀ ਮੂਰਤੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਵਾਂ ਪੁਤਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਰਾਣੀ ਮੂਰਤੀ ’ਤੇ ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੂਰਤੀ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨ
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੂਰਤੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ।
ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਪਾਇਲ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਸਰਕਟ ਤਹਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤ ਕਰਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਹਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਮਲੀਲਾ ਦੇ ਮੰਚਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੰਦੇਸ਼
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਯਸ਼ਪਾਲ ਵੈਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।