ਗੌਂਸਪੁਰ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਪਬਲਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਦੌਰਾ

-ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੰਗੀ ਠੋਸ ਯੋਜਨਾ

ਪੁਨੀਤ ਬਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਲੁਧਿਆਣਾ

ਮੱਤੇਵਾੜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਪਬਲਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਏਸੀ) ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰੋਕਣ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਇਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗੌਂਸਪੁਰ, ਸਲੇਮਪੁਰ, ਹੰਬੜਾਂ, ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਟ, ਵਾਲੀਪੁਰ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਬੰਧੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਟੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਬਦਬੂਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਓਸਾਹਨ, ਵਿਕਰਮ ਡੋਗਰਾ, ਗੁਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਸੀਐੱਮ ਲਖਨਪਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰੀਖਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

-ਬਾਕਸ-

-ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਰਿਪੋਰਟ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਪੀਏਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਯੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਟੀਡੀਐੱਸ ਦੀ ਰੀਡਿੰਗ 789 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੀਐੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਰੀਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟੀਡੀਐੱਸ ਦੀ ਰੀਡਿੰਗ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ ਪੀਐੱਚ ਰੀਡਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਗੌਂਸਪੁਰ, ਸਲੇਮਪੁਰ, ਹੰਬੜਾਂ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਮਿੱਲਾਂ, ਹੋਰ ਸਨਅਤੀ ਇਕਾਈਆਂ, ਡੇਅਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਨਿਕਾਸੀ ਨਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।

-ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ

ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਦਰਿਆ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਜਲ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਵਹਾਅ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝੇ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ, ਘਰੇਲੂ ਸੀਵਰੇਜ ਤੇ ਡੇਅਰੀਆਂ ਦੇ ਕਚਰੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਮੇਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਲਈ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਰੋਕਣਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਵਧਾਉਣਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਬਾਕਸ-

-ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ’ਚ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਕਾਰੀ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ

ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ-ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਰਸਤੇ, ਛੱਪੜਾਂ ਤੇ ਗਿੱਲੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਵਸੋਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੱਖੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਕਾਰੀ ਸਨਅਤੀ ਇਕਾਈਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ, ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਤੇ ਭੰਡਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਤੀ ਜੰਗਲਾਤ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੇਬਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।

-ਦੇਸੀ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ

ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਦੇਸੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਗਿੱਲੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੀਏਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੇਬਿਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਖੇਤੀ ਜੰਗਲਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਰਸਰੀਆਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਰਾਹੀਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਸਮਾਂਬੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ

ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰੋਕਥਾਮ ਬੋਰਡ (ਪੀਪੀਸੀਬੀ) ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਤੀਜੇ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ, ਇਲਾਜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਮਾਂਬੱਧ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਸੀਐੱਮ ਲਖਨਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੀਏਸੀ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰੇ ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਹਰਿਆਵਲੇ ਵਿਕਾਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗਾ।