ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਲਿਆ ਜਾਇਜ਼ਾ

-ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੇ ਬੱਲੋਕੇ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ’ਤੇ ਚੁੱਕੇ ਸਵਾਲ, ਪਲਾਂਟ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਮੰਗ

ਫ਼ੋਟੋ ਨੰਬਰ-5,6

ਪੁਨੀਤ ਬਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਲੁਧਿਆਣਾ

ਪਬਲਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਏਸੀ) ਮੱਤੇਵਾੜਾ ਜੰਗਲ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਵੱਲੋਂ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਇਸ ਦੇ ਐਫਲੂਐਂਟ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ (ਈਟੀਪੀ), ਬੱਲੋਕੇ ਦੇ ਸੀਵਰੇਜ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ (ਐੱਸਟੀਪੀ) ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ।

ਪੀਏਸੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਓਸਾਹਨ, ਐਡਵੋਕੇਟ ਯੋਗੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਵਿਕਰਾਂਤ ਡੋਗਰਾ, ਗੁਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਸੀਐੱਮ ਲਖਨਪਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾਲੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਪੀਏਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਈਟੀਪੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਫ਼ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ, ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ, ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਬਦਬੂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਈਟੀਪੀ ਦੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪੁਆਇੰਟ ’ਤੇ ਇਕ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਐਫਲੂਐਂਟ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਰੀਖਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪੁਆਇੰਟ ਚੱਲਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਮਾਪ ਜਾਂ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਹੈਬੋਵਾਲ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਤਾਜਪੁਰ ਡੇਅਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸੜਕ, ਡਰੇਨੇਜ, ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ।

ਨਿਰੀਖਣ ਦੌਰਾਨ ਗੋਬਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਦਮ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਰੋਤ ’ਤੇ ਗੋਬਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਢੱਕੇ ਵਾਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਤੋਲ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੀਥੇਨੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਵੇਸਟ ਨੂੰ ਸੀਵਰੇਜ, ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਬੱਲੋਕੇ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੌਰਾਨ ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਮੇਟੀ ਅਨੁਸਾਰ 152 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਨਿਰੀਖਣ ਸਮੇਂ ਚਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। 105 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। 60 ਐੱਮਐੱਲਡੀ ਐਸਟੀਪੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਝੱਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ।

ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਸਟੀਪੀ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹਿਣਾ ਆਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਤੇ ਮੇਨਟੀਨੈਂਸ ਏਜੰਸੀ ਖਿਲਾਰੀ ਇਨਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ ਤੋਂ ਹਰ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਸੋਧੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਮੰਗਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਗਰ ਨਿਗਮ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ 24 ਘੰਟੇ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਬਿਜਲੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਪਲਾਂਟ ਸ਼ਟਡਾਊਨ ਦਾ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਚਨਚੇਤ ਸੈਂਪਲਿੰਗ, ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਝੱਗ ਜਾਂ ਬਦਬੂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਨਲੈਟ ਤੇ ਆਊਟਲੈਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ, ਅਸਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਅਤੇ ਬਾਈਪਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

-ਬਾਕਸ-

-ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ

ਪੀਏਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ-ਬੱਲੋਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ, ਸੀਵਰੇਜ, ਡੇਅਰੀ ਵੇਸਟ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰੀ-ਟਰੀਟਡ ਉਦਯੋਗਿਕ ਐਫਲੂਐਂਟ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਡਰੇਨੇਜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰੀਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਮਿੰਨੀ ਜੰਗਲ, ਐਗਰੋਫਾਰੈਸਟਰੀ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੇਤਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗ੍ਰੀਨ ਬਫਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਪ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।