20 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਦੁਸਹਿਰਾ

ਵਿਜੇ ਸੋਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਫਗਵਾੜਾ : ਦੁਸਹਿਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਜੇਦਸ਼ਮੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਅਧਰਮ ’ਤੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਝੂਠ ’ਤੇ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮੰਗਲਵਾਰ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਵਿਜੇ ਮਹੂਰਤ ਦੁਪਹਿਰ ਲਗਭਗ 1:59 ਵਜੇ ਤੋਂ 2:45 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਆਚਾਰੀਆ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਗੋਗਨਾ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਦੁਸਹਿਰਾ ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮਨਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵਿਜੇਦਸ਼ਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ, ਮੋਹ, ਈਰਖਾ, ਅਨਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਔਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਦਾ ਅਸਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਤਲਾ ਸਾੜਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਦਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕੰਮ, ਵਪਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਵਾਹਨ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ, ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹੂਰਤ ਦੇਖਣਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਮੀ ਪੂਜਨ, ਸ਼ਸਤਰ ਪੂਜਨ ਤੇ ਮਾਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਧੀਰਜ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬਹੀ-ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਔਜ਼ਾਰਾਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ, ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਸਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਮਿਹਨਤ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ ਉੱਤੇ ਸੰਕਲਪ ਲਓ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਵਾਂਗੇ। ਇਹੀ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਵਾਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਵਾਸਤੂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ, ਵਿਵਸਥਤ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ : 1. ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ : ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੋਂ ਬੇਲੋੜਾ ਸਾਮਾਨ ਹਟਾਓ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ। ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੋਰਨ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਕਰੋ। 2. ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਤ ਰੱਖੋ : ਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰੋ। 3. ਦੀਵਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਜਗਾਓ : ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਦਿਆਂ, ਕਾਗਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ। 4. ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ : ਦੁਕਾਨ, ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਤ ਕਰੋ। ਉਪਕਰਣਾਂ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ। ਇਹ ਵਾਸਤੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਝਾਅ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਰ ਘਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਲੋੜ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਜਾਂ ਮਾਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਓ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਸੰਜਮ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ। ਜੇ ਸ਼ਸਤਰ ਜਾਂ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ, ਤਿਆਰੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।