ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ

ਆਰਸੀਐੱਫ/ਡਡਵਿੰਡੀ : ਬੱਕਰੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਮਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਭੂ ਮੱਧ ਸਾਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਈਰਾਨ, ਕੁਵੈਤ, ਕਤਰ, ਬਹਿਰੀਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਓਮਾਨ, ਯਮਨ, ਜੌਰਡਨ, ਸੀਰੀਆ, ਲੈਬਨਾਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੇ ਤੁਰਕੀਏ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ, ਭੂਟਾਨ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਾਲਦੀਵ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।

ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ, ਗ੍ਰੀਸ, ਤੁਰਕੀਏ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਮਿਸਰ, ਲੀਬੀਆ, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ, ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮੋਰੱਕੋ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਚਰਬੀ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਤੇ ਹੋਰ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਚਰਬੀ, ਲੈਕਟੋਜ਼ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਚਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਗੱਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਮ ਪੋਸ਼ਣ-ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲਾਭ ਪਾਚਨ-ਤੰਤਰ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਮ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੁਝ ਜੈਵਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਤੇ ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲਾਮੇਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।