- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਆਈਫੌਰੈਸਟ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ‘ਫਾਇਰ ਵਾਚ’ ਕੀਤਾ ਲਾਂਚ, ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਮੇਤ 4 ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ
ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੀ ਅੱਗ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Thu, 05 Nov 2026 04:33 PM (IST)
Updated Date: Thu, 05 Nov 2026 04:35 PM (IST)
ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਬਿਊਰੋ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੀ ਅੱਗ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਰਮ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟ, ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈਫੌਰੈਸਟ) ਨੇ ‘ਫਾਇਰ ਵਾਚ’ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਾਇਰ ਵਾਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ, ਦਿਨ ਦੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਆਈਫੌਰੈਸਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਾ. ਚੰਦਰ ਭੂਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰੁਵੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਅ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਸਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਾਇਰ ਵਾਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।"
ਫਾਇਰ ਵਾਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਡਿਸ (ਐੱਮਓਡੀਆਈਐੱਸ) ਅਤੇ ਵਿਰਸ (ਵੀਆਈਆਈਆਰਐੱਸ) ਸਮੇਤ ਧਰੁਵੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸਰਗਰਮ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੇਵਿਰੀ (ਐੱਸਈਵੀਆਈਆਰਆਈ) ਸੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਮੀਟੀਓਸੈਟ-8 ਅਤੇ ਮੀਟੀਓਸੈਟ-9 ਲਗਭਗ ਹਰ 15 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੈਂਟੀਨਲ-2 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੁਕੰਮਲ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਾਇਰ ਵਾਚ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਨਕਸ਼ਿਆਂ, ਚਾਰਟਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਫਾਇਰ ਵਾਚ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਵੈਬੀਨਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਚੰਦਰ ਭੂਸ਼ਣ; ਸ੍ਰੀ ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ; ਪ੍ਰੋ. ਸਾਗਨਿਕ ਡੇ, ਮੁਖੀ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਟਮੌਸਫੈਰਿਕ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ; ਨਿਧੀ ਜਮਵਾਲ, ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ, ਆਨ ਏਅਰ, ਹੀਲ ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ; ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਉੱਦੀਨ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲੀਡ, ਸੀਈਈਡਬਲਿਊ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਧੂ, ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।