- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਹਰਿਆਣਾ ਬਣਿਆ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ, ਦਿੱਲੀ-ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵੀ ਵਧਿਆ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹਵਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਸਾਫ਼? ਜਾਣੋ ਵਜ੍ਹਾ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦਾ ਹਰਿਆਲੀ ਕਵਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁੱਲ ਹਰਿਆਲੀ ਕਵਰ 53% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਹਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕ ਹਨ, ਹਰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਹਨ: ਸੁਖਨਾ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੈਸਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫੋਰੈਸਟ। ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਹਵਾ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਧੂੜ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Sun, 15 Nov 2026 01:45 PM (IST)
Updated Date: Sun, 15 Nov 2026 01:48 PM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ ਵੀ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਛੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ, ਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) 340 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਵੀ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਬਠਿੰਡਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਟੀ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ AQI 80 ਅਤੇ 110 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਟੀ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੱਕ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਹਰ ਇਹ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
53% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਰਿਆਲੀ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦਾ ਹਰਿਆਲੀ ਕਵਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁੱਲ ਹਰਿਆਲੀ ਕਵਰ 53% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਹਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕ ਹਨ, ਹਰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਹਨ: ਸੁਖਨਾ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੂਰੀ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੈਸਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫੋਰੈਸਟ। ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਹਵਾ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਧੂੜ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਧੂੜ ਕੰਟਰੋਲ
ਸੜਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਧੂੜ 40% ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਖੇਤਰ ਕੱਚਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਬਰਮਾਂ 'ਤੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਵਰ ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਵਾਈਡਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹਰਿਆਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਧੂੜ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸਵੀਪਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਗਰਿੱਡ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਾਹਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਲਾਲ ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਮਿਆਦ 90 ਸਕਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁਸਤ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਟਰੈਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਲੋਕ ਛੋਟੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰੀ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਸਿਰਫ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਥੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਚੌਕਸ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੂੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਰੇ ਜਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਵਰਗੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ