- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਿਹੰਗ? ਸਿਰ 'ਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦੁਮਾਲਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੜਾ, 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿਛਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਕਰਨਪ੍ਰਯਾਗ, ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 26 Jun 2026 10:37 AM (IST)
Updated Date: Fri, 26 Jun 2026 10:38 AM (IST)
ਆਨਲਾਈਨ ਡੈਸਕ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ - ਪਿਛਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਕਰਨਪ੍ਰਯਾਗ, ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 10ਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਨਿਹੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ। ਭਗਤੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ' ਅਤੇ 'ਪੂਰਨ ਯੋਧਾ'।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ (1710-15) ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ (1748-65) ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ 'ਚ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਖਾਲਸਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਨਿਹੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਨੀਲਾ ਚੋਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵੇ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦੁਮਾਲਾ (ਗੋਲ ਪੱਗ) ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਚੱਕਰ (ਖੰਡਾ/ਕੜਾ) ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਜ਼ਾ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਸਤਰ ਹਨ।
ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਛਾਉਣੀ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਹੰਗ ਅਕਸਰ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਕਰਤੱਬ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ (ਗੱਤਕਾ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ) ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਝੰਡਾ ਸਾਹਿਬ ਮੇਲੇ 'ਚ ਵੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਕਈ ਕਰਤੱਬ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।