- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਜਦੋਂ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਅੱਡੀ-ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਸੀ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ
1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ, ਨਦੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਸੀ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Tue, 16 Jun 2026 04:02 PM (IST)
Updated Date: Tue, 16 Jun 2026 04:05 PM (IST)
ਵੀ. ਕੇ. ਸ਼ੁਕਲਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ, ਨਦੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਪੰਨਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਇਸ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ![naidunia_image]()
ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਅਨਮੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਬਣੀ ਲਗਪਗ 4500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰਨੈਸਟ ਮੈਕੇ ਨੂੰ ਸਾਲ 1926 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ (ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁਰਲੱਭ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਠੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ
ਸਿਰਫ਼ 10.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (ਲਗਪਗ 4 ਇੰਚ) ਲੰਬੀ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਹੜੱਪਨ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ![naidunia_image]()
ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਾਹਿਰ?
ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਮਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕਰੀਬ 12,000 ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੰਬੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ—'ਪ੍ਰਿਸਟ ਕਿੰਗ' ਅਤੇ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਪੇਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਵੀਂ ਖੋਜ: ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ?
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਧਰਮਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਨੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਡਾਂਸਿੰਗ ਗਰਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਔਸ਼ਧੀ 'ਸ਼ਿਵਲਿੰਗੀ' ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਉਠਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।