'ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸੁਆਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਗ੍ਰਹਿ', ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਦੁਰਲੱਭ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ

Posted By Seema Anand

Publish Date: Wed, 07 Oct 2026 10:42 AM (IST)

Updated Date: Wed, 07 Oct 2026 10:44 AM (IST)

'ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸੁਆਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਗ੍ਰਹਿ', ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਦੁਰਲੱਭ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਾਰਵਿਕ ਦੇ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿਭਾਗ 'ਚ ਪੀਐਚਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਇਸ ਸਟਡੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੇਖਿਕਾ ਜੇਮੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਮਟੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਮਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਤਾਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਲਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰਾਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਕਦੇ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ।"

ਕਿਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸਟੱਡੀ?

ਨੇਚਰ ਐਸਟਰੋਨੋਮੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ (ERC) ਤੋਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਸਟਡੀ 'ਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ HS 0209+0832 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕੈਮੀਕਲ ਸਿਗਨੇਚਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਜ਼ਿੰਕ, ਕਾਪਰ ਅਤੇ ਨਿਓਬੀਅਮ ਵਰਗੇ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਤੱਤ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1,000 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਬਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ 'ਚ ਨਿਓਬੀਅਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਨਾਸਾ ਦੇ TESS ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਡਾਟਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤੇ। ਰਿਸਰਚਰਜ਼ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਉਸ ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਹਲਕੀ, ਰੈਗੂਲਰ ਚਮਕ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ 4.4 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਗਨਲ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਗੈਸ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੰਗ ਕਲਾਸ 'ਚ ਟਾਈਡਲੀ ਲੌਕ ਹੈ।

ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਦੇ ਇੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉਬਲ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕੈਮੀਕਲ ਸਿਗਨੇਚਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

'ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਨਮ'

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਾਰਵਿਕ ਦੇ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬੋਰਿਸ ਗੈਂਸਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, "HS 0209+0832 ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੌਜੂਦ ਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨੇ ਮਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"

ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ HS 0209+0832 ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਤਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ-ਮੈਡਿਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਸਟਰੋਨੋਮੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਨਿਕੋਲਸ ਸਟੋਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਲੀਮੈਂਟਸ ਦਾ ਇਹ ਪੈਟਰਨ S-Process ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਰ ਰਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੈੱਡ ਜਾਇੰਟ ਫੇਜ਼ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੈਮੀਕਲ ਸਿਗਨੇਚਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਆਮ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।"

ਟੀਮ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ HS 0209+0832 ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਬਣੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਮਟੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਤਾਰੇ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਬਣੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਡਿਸਕ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਡਿਸਕ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ 'ਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਅਸਧਾਰਨ ਭਾਰੀ ਤੱਤ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਵ੍ਹਾਈਟ ਡਵਾਰਫ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।