ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਰਤੀ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਅੱਗੇ; WHO ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਖੁਲਾਸਾ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ ਯਾਨੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ 71 ਸਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਉੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 68.2 ਸਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 72.7 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 78.5 ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 81.4 ਸਾਲ ਰਿਹਾ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2023 ਦੌਰਾਨ ਹੈਲਦੀ ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ (ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ) ਸਿਰਫ਼ 60.6 ਸਾਲ ਰਹੀ, ਜੋ 2019 ਦੇ 60.5 ਸਾਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਮਹਿਜ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਵੱਧ ਹੈ।

ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਘਟ ਕੇ 58.4 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ 60.2 ਸਾਲ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਾਫ਼ੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹੇ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ 70.5 ਸਾਲ ਸੀ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਘਟ ਕੇ 68.1 ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 2023 ਤੱਕ ਇਹ ਵਧ ਕੇ 71 ਸਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 2.9 ਸਾਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਿਕਵਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 2.2 ਸਾਲ ਦਾ ਹੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਲਗਭਗ 18.8 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 18.4 ਸਾਲ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 13.7 ਸਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਬੀ ਅਤੇ ਦਸਤ ਵਰਗੀਆਂ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 62 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ (NCDs) 34 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ।

ਸਾਲ 2023 ਤੱਕ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਈ। ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਘਟ ਕੇ 16 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਈ।

ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ

ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਟੀਬੀ ਅਤੇ ਦਸਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸਕੀਮਿਕ ਹਾਰਟ ਡਿਜ਼ੀਜ਼, ਸੀਓਪੀਡੀ (ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ), ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟੀਬੀ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਯਾਨੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 74 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੌਤਾਂ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ।

ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਔਸਤ ਲਾਈਫ ਐਕਸਪੈਕਟੈਂਸੀ 73.3 ਸਾਲ ਰਹੀ, ਜੋ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2019 ਦੇ 73.4 ਸਾਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।