ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ 'ਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਬਣਿਆ ਨੈਨੀਤਾਲ, 2,300 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਪਨਾਹਗਾਹ

ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਬੇਲਵਾਲ, ਹਲਦਵਾਨੀ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹਗਾਹ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਤੀ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੱਕ, ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਭਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 2,300 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ (ਨੈਨੀਤਾਲ) ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ’ਤੇ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 2015 ਤੋਂ 2020 ਦਰਮਿਆਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਥ

ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਜੰਗਲਾਤ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 83 ਵਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ 32, ਪੌੜੀ ਵਿੱਚ 12, ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਨੈਨੀਤਾਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ 2024 ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਵਾਹਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਤ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 86 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਚੀੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਰੁਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਮੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ

ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ, ਕਰਨਾਟਕ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਮੇਤ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 12 ਤੋਂ 14 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦੀ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ 10 ਤੋਂ 12 ਫੁੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਡੀਐਨਏ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।