10 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਿਹਾ ਮੌਨਸੂਨ, ਅਲ ਨੀਨੋ ਨਾਲ ਵਧੇਗੀ ਗਰਮੀ; ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਦਿਖੇਗਾ ਅਸਰ

ਸੰਜੀਵ ਗੁਪਤਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਖੁਰਾਕੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ’ਤੇ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਕਲਾਈਮੇਟ ਟ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੌਨਸੂਨ ਰਿਹਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2026 ਦੌਰਾਨ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ 83 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਕੇ. ਜੇ. ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਰਾਕਸੀ ਮੈਥਿਊ ਕੋਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਲ ਨੀਨੋ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਲਾਈਮੇਟ ਟ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਰਤੀ ਖੋਸਲਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ

ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਗਸਤ 2026 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਗਸਤ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਸਤੰਬਰ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਤੰਬਰ ਸੀ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।

ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 25.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ 1367.3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੀ ਆਮ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 1017.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਦੇ 35 ਵਿੱਚੋਂ 22, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 16 ਵਿੱਚੋਂ 12, ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੇ 11 ਵਿੱਚੋਂ 10 ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ 38 ਵਿੱਚੋਂ 33 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ 716 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 542 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 28 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਕਮੀ ਰਹੀ। ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਲਗਭਗ ਆਮ ਰਹੀ।

ਝੋਨੇ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਘਟਿਆ, ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ

ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਕੇ. ਜੇ. ਰਮੇਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੀਆਂ 14 ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ 77 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਸਕਾਈਮੇਟ ਵੇਦਰ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹੇਸ਼ ਪਲਾਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ, 5 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਝੋਨੇ ਹੇਠ ਰਕਬਾ 15.56 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਘਟ ਗਿਆ। ਗੰਨੇ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਘਟਿਆ, ਜਦਕਿ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।

ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਦੇ ਡਾ. ਜੀ. ਵੀ. ਰਾਮੰਜਨੇਯੁਲੂ ਨੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰੀ ਜਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ, 8 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ 178 ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਉਪਯੋਗਯੋਗ ਭੰਡਾਰ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦਾ 87.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਧਰ ਸਿਰਫ਼ 47.22 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਿਹਾ।