ਲਿਫਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ, 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਲਿਫਟ ਵਰਤਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ; ਜਾਣੋ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਫਡਣਵੀਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਿਫਟ ਅਤੇ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਬਾਲਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਿਫਟ ਜਾਂ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਲਿਫਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Publish Date: Wed, 18 Nov 2026 11:01 AM (IST)
Updated Date: Wed, 18 Nov 2026 11:03 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਮੁੰਬਈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਫਡਣਵੀਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਿਫਟ ਅਤੇ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ 12 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਬਾਲਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਿਫਟ ਜਾਂ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਲਿਫਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਲਿਫਟ, ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਨਿਯਮ, 2026’ ਨੂੰ ਅਧਿਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਲਿਫਟਾਂ, ਐਸਕੇਲੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀ-ਕੀ ਬਦਲੇਗਾ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਫਟ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਲਿਫਟਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਫਟ, ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਆਡਿਟ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਫਟਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
- ਸੀਸੀਟੀਵੀ (CCTV) ਕੈਮਰੇ।
- ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰੈਸਕਿਊ ਡਿਵਾਈਸ (ARD)।
- ਓਵਰਲੋਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਡਿਵਾਈਸ (OLPD)।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਿਫਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਗਵਾਉਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।
24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਿਫਟਾਂ, ਐਸਕੇਲੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਕੱਟ ਕੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ।
ਲਿਫਟ ਵੈੱਲ, ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਜਾਂ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗੇਟਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਐਂਟਰੀ ਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਜਾਂ ਬੈਰੀਕੇਡ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਬੰਦ ਪਏ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਲਈ ਨਿਯਮ
ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦ ਪਏ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਅਤੇ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਰਸਤੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲਿਫਟਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਕਾਲ ਸੇਵਾ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਲਿਫਟ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਲਿਫਟ, ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਜਾਂ ਮੂਵਿੰਗ ਵਾਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਕੋਡ (NBC), ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰ ਬਿਊਰੋ (BIS) ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਲਾਇਸੈਂਸ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ।