- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੱਕਰੇ ਦੀ 'ਸਾਤਵਿਕ ਬਲੀ', ਨਹੀਂ ਵਗਦੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀ ਬੂੰਦ!
ਇਸੇ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ 1900 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Sun, 02 Aug 2026 03:48 PM (IST)
Updated Date: Sun, 02 Aug 2026 03:50 PM (IST)
ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਕੈਮੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪਵਰਾ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਗਭਗ 108 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਅੱਠ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਤ ਦੋਵਾਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਠ-ਕੋਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਦਿਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਰਾਤੇ, ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਰਹਿਸ
ਕੈਮੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਤਰੀਕੇ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਏ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਸਾਤਵਿਕ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਚਮੁਖੀ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੰਦਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਜਾਣ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 550 ਤੋਂ 600 ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਦਿਰ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 608 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਾਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸੜਕੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਂ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ 'ਮਹਿਸ਼' ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਦੀ ਵਾਰਾਹੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ' ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਉਗਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡ ਯੁੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸੇ ਪਹਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਛਿਪ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸੇ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ 1900 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
Disclaimer: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।