- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ 'ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ: ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੇ ਹਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਖਤਲਿੰਗ 5.33 KM ਪਿੱਛੇ ਖਿਸਕਿਆ
ਸਾਲ 1973–2024 ਦੌਰਾਨ ਖਤਲਿੰਗ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 2.79, ਫੇਟਿੰਗ ਦਾ 0.71, ਦੂਧਗੰਗਾ ਦਾ 0.64, ਅਗਿਆਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ 0.50, ਜੋਗਿਨ ਦਾ 0.35 ਅਤੇ ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਦਾ 0.23 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘਟ ਗਿਆ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Sun, 30 Aug 2026 10:36 AM (IST)
Updated Date: Sun, 30 Aug 2026 10:43 AM (IST)
ਸੁਮਨ ਸੇਮਵਾਲ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ: ਟਿਹਰੀ ਦੀ ਭਿਲੰਗਨਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਘਟਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਡੀਆ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ 1973 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਖਤਲਿੰਗ, ਫੇਟਿੰਗ, ਦੂਧਗੰਗਾ, ਰਤੰਗਰੀਆਂ, ਜੋਗਿਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪੁੰਜ, ਉੱਚਾਈ, ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖਤਲਿੰਗ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ 5.33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰਮਿਸ਼ਠਾ ਹਲਦਰ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਭਾਂਭਰੀ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ 28 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ 'ਸਪਰਿੰਗਰ' ਦੇ 'ਰੀਜਨਲ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਚੇਂਜ' ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਿਆ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਪੁੰਜ
ਸਾਲ 1973–2000 ਅਤੇ 2000–2014 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 2014–2025 ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਛੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਖਤਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 0.53 ਮੀਟਰ ਜਲ-ਸਮਤੁਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ 0.92 ਮੀਟਰ, ਦੂਧਗੰਗਾ ਵਿੱਚ 0.88 ਮੀਟਰ, ਫੇਟਿੰਗ ਵਿੱਚ 0.52 ਮੀਟਰ, ਜੋਗਿਨ ਵਿੱਚ 0.34 ਅਤੇ ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 0.29 ਮੀਟਰ ਜਲ-ਸਮਤੁਲ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਲ-ਸਮਤੁਲ ਗੁਆਚੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਪਿਘਲਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦੋ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਸੀ ਬਰਫ਼
ਸਾਲ 2000–2014 ਵਿੱਚ ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਗਿਨ ਦਾ ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਸੰਤੁਲਨ ਸਕਰਾਤਮਕ ਸੀ। ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 0.24 ਅਤੇ ਜੋਗਿਨ ਵਿੱਚ 0.13 ਮੀਟਰ ਜਲ-ਸਮਤੁਲ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ 2014–2025 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਖਤਲਿੰਗ ਦਾ 5.33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖਿਸਕਣਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ
1973–2024 ਵਿੱਚ ਖਤਲਿੰਗ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਿਰਾ 5.33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਫੇਟਿੰਗ 1.825 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੱਛੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ 2000 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। 1973–2001 ਵਿੱਚ ਖਤਲਿੰਗ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਦਰ 150 ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਰਹੀ। ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 2001–2014 ਦੌਰਾਨ 29 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦੂਧਗੰਗਾ ਵਿੱਚ 2014–2024 ਦੌਰਾਨ 20 ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਦਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਵੀ ਘਟਿਆ
ਸਾਲ 1973–2024 ਦੌਰਾਨ ਖਤਲਿੰਗ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 2.79, ਫੇਟਿੰਗ ਦਾ 0.71, ਦੂਧਗੰਗਾ ਦਾ 0.64, ਅਗਿਆਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ 0.50, ਜੋਗਿਨ ਦਾ 0.35 ਅਤੇ ਰਤੰਗਰੀਆਂ ਦਾ 0.23 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘਟ ਗਿਆ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧ ਰਹੀ ਝੀਲ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ
ਅਗਿਆਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਸਾਲ 2011 ਦੇ 0.23 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2024 ਵਿੱਚ 0.36 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 7.6 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 18.6 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਾਲ 1994 ਦੇ 10.4 ਲੱਖ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2025 ਵਿੱਚ 1.074 ਕਰੋੜ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੋ ਗਈ। ਵਧ ਰਹੀ ਝੀਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਫਟਣ (GLOF) ਕਾਰਨ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।