ਸਿਰਫ਼ ਯੌਨ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧ; ਏਮਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ

ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਯੌਨ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੌਨ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੋਚ, ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ’ਤੇ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਯੌਨ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਸਥਾ ਕੁੰਜ ਸਮੂਹਿਕ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੌਜੂਦ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ

ਏਮਜ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਨੋਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਰਾਜੇਸ਼ ਸਾਗਰ ਵੱਲੋਂ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧ ਦੇ 40 ਮੁਲਜ਼ਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 75 ਫੀਸਦੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਡਾ. ਰਾਜੇਸ਼ ਸਾਗਰ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਚਪਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਤਜਰਬਿਆਂ, ਹਮਲਾਵਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਯੌਨ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਮੁੜ ਅਪਰਾਧ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵੀ ਅਹਿਮ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਮ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਮ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੰਸਕ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਕਾਰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਹਾਰ

ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ (ਇਹਬਾਸ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਨਿਮੇਸ਼ ਜੀ. ਦੇਸਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਪਲਾਇਨ, ਯੌਨ ਕੁੰਠਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਡਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁਝ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਵੱਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਕ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦਾ। ਯੌਨ ਇੱਛਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਦੇਸਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ, ਨਿੱਜੀ ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਬਣੀ ਇੱਕ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਲਾਇਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਰ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਨਹੀਂ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਣਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਏਮਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੌਨ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਬਚਪਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਤਜਰਬਿਆਂ, ਗੁੱਸੇ ’ਤੇ ਕਾਬੂ, ਹਮਦਰਦੀ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡਰ—ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।