- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਭ 'ਚ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ, 6 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ; AIIMS ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਇਤਿਹਾਸ
ਬੱਚਾ ਮਾਇਲੋਮੈਨਿੰਗੋਸੀਲ (Myelomeningocele) ਨਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਜਮਾਂਦਰੂ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਇਸ 'ਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ 'ਚ ਬਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Sat, 14 Nov 2026 03:07 PM (IST)
Updated Date: Sat, 14 Nov 2026 03:09 PM (IST)
ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : AIIMS ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਿਆਂ ਗਰਭ 'ਚ ਪਲ ਰਹੇ 25 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਓਪਨ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਸੈਂਟਰ 'ਚ 6 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਇਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਰਜਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਓਪਨ ਫੀਟਲ ਸਰਜਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਗਰਭਸਥ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ 'ਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਨੁਕਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਰਜਰੀ 'ਚ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ।
ਬੱਚਾ ਮਾਇਲੋਮੈਨਿੰਗੋਸੀਲ (Myelomeningocele) ਨਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਜਮਾਂਦਰੂ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਇਸ 'ਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ 'ਚ ਬਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਚ ਅਧਰੰਗ, ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ (ਹਾਈਡ੍ਰੋਸੈਫਲਸ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 6 ਘੰਟੇ ਚੱਲਿਆ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ
AIIMS ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਇਸ 'ਚ ਗਰਭਸਥ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ, ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮੇਜਿੰਗ ਟੈਸਟ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਸੈਂਟਰ 'ਚ ਉੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਨਿਊਰੋਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਦੀਪਕ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮਾਤਾ-ਭਰੂਣ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪ੍ਰੋ. ਨੀਨਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕੇ. ਅਪਰਣਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ।
ਐਨੇਸਥੀਸੀਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋ. ਵਿਮੀ ਰੇਵਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਸ਼ਮੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਐਨੇਸਥੀਸੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਮਿਹਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਗਿਆਨੇਂਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਰੇਡੀਓਡਾਇਗਨੋਸਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸਮਿਤਾ ਮਨਚੰਦਾ ਨੇ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।
ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਮੇਸ਼ ਕੇ. ਅਗਰਵਾਲ ਵੀ ਟੀਮ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਅਨੁਭੂਤੀ ਰਾਣਾ, ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਦੀਪਲੀ ਗਰਗ ਅਤੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸਲੋਨੀ ਕੰਬੋਜ ਨੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਨਰਸਿੰਗ ਟੀਮ ਸਮੇਤ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ
ਪ੍ਰੋ. ਦੀਪਕ ਗੁਪਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਰਭ 'ਚ ਸਰਜਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਸ਼ੰਟ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਤੀਜੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹੇਗੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਮਾਇਲੋਮੈਨਿੰਗੋਸੀਲ (MOMS) ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਰਭ 'ਚ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦਿਮਾਗ 'ਚੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸ਼ੰਟ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ, ਜਦਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 82 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ।
ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਮੋਟਰ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚਿਆਰੀ-2 ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ 'ਚ ਕਮੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਭ 'ਚ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ 'ਚ ਸਰਜਰੀ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੋਣਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਮਾਹਿਰ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਦੀਪਕ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਰਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਮੁਫ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਂ ਅਤੇ ਗਰਭਸਥ ਬੱਚੇ ਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਣੇਪੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਬਚਾਅ ਲਈ ਗਰਭਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੋਲਿਕ ਐਸਿਡ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਰਭ 'ਚ ਸਰਜਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਰਵ ਟਿਊਬ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਗਰਭਧਾਰਨ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 28 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਅਕਸਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਗਰਭਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੋਲਿਕ ਐਸਿਡ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਖੁਰਾਕੀ ਪਦਾਰਥਾਂ 'ਚ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।