ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ? ਜਾਣੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ਼ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਭਾਵੇਂ ਚਿੱਟਾ, ਕਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Publish Date: Sun, 01 Nov 2026 04:21 PM (IST)
Updated Date: Sun, 01 Nov 2026 04:24 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਭਾਵੇਂ ਚਿੱਟਾ, ਕਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਰਾਜ਼ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਤਾਲਮੇਲ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ
ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਜਹਾਜ਼ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਕਾਈ, ਸੀਪੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਨਸਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਾਇਓਫਾਊਲਿੰਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਗੱਲ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਜਹਾਜ਼ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੀਵ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਭਾਰ ਕਈ ਟਨ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੱਟ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਈ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਜੰਮਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਇਮ ਸਤ੍ਹਾ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੁਰਦਰਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਗੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਆਮ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਲਗਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਣ ਦੀ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੀਟਰ ਮਹਿੰਗੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ।
ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪੇਂਟ ਨੇ ਕੀਤਾ ਕਮਾਲ
ਇਸ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਐਂਟੀ-ਫਾਊਲਿੰਗ ਪੇਂਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੇਂਟ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਾਂਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਈ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਜੀਵ ਚਿਪਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਪਰ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟ ਜਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੰਗ ਦਾ ਪੇਂਟ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ? ਬਿਲਕੁਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨਾਲ ਐਂਟੀ-ਫਾਊਲਿੰਗ ਪੇਂਟ ਨੀਲੇ, ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਹਰੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲ ਰੰਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਲਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪਲਿਮਸੋਲ ਲਾਈਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲਾਈਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਮਾਲ ਲੱਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਕਿੰਨਾ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ’ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਓਵਰਲੋਡ ਹੋਣ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।