- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਅਖਾਣ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ’ਚ ਆਖ਼ਰ ਕੀ ਹੈ ਅਸਲੀ ਫ਼ਰਕ? ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ
ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ (ਕਹਾਵਤਾਂ) ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Tue, 21 Jul 2026 03:58 PM (IST)
Updated Date: Tue, 21 Jul 2026 04:17 PM (IST)
ਲਾਈਫ਼ਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ (ਕਹਾਵਤਾਂ) ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸੁਲਝਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਮੁਹਾਵਰਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਮੁਹਾਵਰਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਨਾ' ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: "ਨੌਂ ਦੋ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ।"
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 9 ਅਤੇ 2 ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ 11 ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਹੈ— "ਭੱਜ ਜਾਣਾ।" ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਗੇ, ਉਦੋਂ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ— ਜਿਵੇਂ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਚੋਰ ਨੌਂ ਦੋ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਏ।
ਅਖਾਣ (ਕਹਾਵਤ) ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਖਾਣ ਯਾਨੀ ਲੋਕੋਕਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਂ ਮਿਹਣਾ/ਤਨਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਤਜ਼ਰਬੇ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਨਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 'ਸਬੂਤ' ਜਾਂ 'ਉਦਾਹਰਨ' ਵਜੋਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਾਕ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਉਦਾਹਰਨ: "ਨਾਚ ਨਾ ਜਾਣੇ ਆਂਗਣ ਟੇਢਾ।" (ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ: ਗੁਣ ਨਾ ਜਾਣੇ ਗੁਣ ਪੁੱਛੇ)
ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਪ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਮੀ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ’ਚ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ (ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ)