- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਇੱਕੋ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੋ ਮੁਲਕ, ਫਿਰ ਵੀ 24 ਘੰਟੇ ਦਾ ਅੰਤਰ! ਕਿਉਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 14 ਤੇ ਭਾਰਤ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ?
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਵਸ 'ਚ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 14 ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਆਓ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sat, 15 Aug 2026 01:08 PM (IST)
Updated Date: Sat, 15 Aug 2026 01:09 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਵਸ 'ਚ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 14 ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਆਓ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਦੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ
ਜਦੋਂ ਲਾਰਡ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਆਖਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਮਾਰਚ 1947 'ਚ ਭਾਰਤ ਆਏ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਜੂਨ 1948 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਰੀਬ 16 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਪਰ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਇਹ ਕੰਮ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਸੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ
ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਕਈ ਵਜ੍ਹਾ ਸਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਧਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ 'ਚ ਹੀ ਭਲਾਈ ਹੈ।
15 ਅਗਸਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸਿੰਗਾਪੁਰ 'ਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸੁਪਰੀਮ ਅਲਾਈਡ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 15 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਸਗੋਂ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਹੀ ਦੋ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਾਸ
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ, ਸੱਤਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 4 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ 'ਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਸ ਹੋਣ 'ਚ ਮਹਿਜ਼ 2 ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗੇ। ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਸ ਐਕਟ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਆਜ਼ਾਦ?
14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਉਪਲੱਕਸ਼ 'ਚ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਵੀ ਇਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ ਦਿਨ 'ਚ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਰਮਜ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦਾ 27ਵਾਂ ਦਿਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।