ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਕਮਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼, ਜਾਣੋ ਕਦੋਂ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕੰਮ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ’ਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਮਰ ਦਰਦ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ’ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਰੂਣ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਭਾਰ ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੋਵੇਂ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੋਸ਼ਚਰ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਜੋੜਾਂ ਤੇ ਲਿਗਾਮੈਂਟਸ ’ਚ ਤਣਾਅ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਲਿਗਾਮੈਂਟਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਲਵਿਸ ਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕਮਰ ਦਰਦ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਕਮਰ ਦਰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਕਮਰ ਦਰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਭਾਰ ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਸੌਣ ਦੀ ਗਲਤ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੀ ਕਮਰ ਦਰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕਮਰ ਦਰਦ ’ਚ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਮਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੋਸ਼ਚਰ, ਹਿਲਜੁਲ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਤੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸਰਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੋਸ਼ਚਰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਮਰ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਘਟਾਉਣ ’ਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:

• ਪੈਲਵਿਕ ਕਸਰਤਾਂ
• ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ
• ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਕਸਰਤਾਂ
• ਪੇਟ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ
• ਹਿਪ ਤੇ ਪੈਲਵਿਕ ਫਲੋਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ
• ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖਣਾ ਵੀ ਅਹਿਮ

ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠਣ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਝੁਕਣ, ਸਾਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਸਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਮੈਨੂਅਲ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਹ ਤਕਨੀਕਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਕੜਨ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ ’ਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਲਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ’ਚ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਬਦਲਾਅ

ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਣ ’ਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਲਾਜ ’ਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੌਣ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਦੋਂ ਕਮਰ ਦਰਦ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖਤਰਾ?

ਇੱਥੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ’ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਮ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਰਦ, ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ’ਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕਮਰ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਕਮਰ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।