- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਖਾਇਆ, ਬਸ 'ਹਾਰਨਾ' ਨਹੀਂ... ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ 99% ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ?
ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਆਨਿਆ ਕੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਟੈਕ-ਸਟਾਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਕੈਪਟਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਨਿਆ ਇਸ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਹੀਨਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Sun, 20 Sep 2026 01:48 PM (IST)
Updated Date: Sun, 20 Sep 2026 01:53 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਆਰ.ਕੇ. ਪੁਰਮ ਦੀ ਕਾਊਂਸਲਰ ਕਨਿਕਾ ਮਦਾਨ ਤੋਂ ਜਾਣੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ...
ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਆਨਿਆ ਕੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਟੈਕ-ਸਟਾਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਕੈਪਟਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਨਿਆ ਇਸ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਹੀਨਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ।
ਆਨਿਆ ਦੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਏਆਈ-ਚਲਿਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ-ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਕੋਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੌੜੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਈਕਿਊ ਸਾਡੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ
ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮੰਨਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਾਪੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕਰੇ, ਪਰ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਕੋਸ਼ੀਐਂਟ, ਯਾਨੀ ਉਸਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਸਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਕੂਲ ਇਸ ਸੋਚ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਸੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜਿੱਠੋ
ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਊਂਸਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਕ ਸਟਾਫ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਜਾਂ ਐਂਜ਼ਾਇਟੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟਾਫ ਤੁਰੰਤ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਡੈਮੇਜ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਲ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜੀਵਨ-ਸਿਖਲਾਈ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਸਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ।
ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੇਗੀ ਗੱਲ
ਜੇਕਰ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਇੱਕੋ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੀਆ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਖ਼ਤ ਹੈ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਛੂਟ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਣ।
: - ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁਖ ਨੂੰ ਬਦਲੋ
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੋਮੋ (FOMO—ਕੁਝ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ) ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਆਪਸੀ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ 'ਜਾਓ, ਹੱਥ ਮਿਲਾਓ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਓ।' ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਣਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਖੂਬੀ ਨਾਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕੇ। ਗੈਰ-ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
: - ਮਾਪੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣਨ ਲੱਛਣ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3 ਤੋਂ 8 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ :-
ਅਕਸਰ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੜਚਿੜੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੜਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ।
ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨਾ।
ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ :-
ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਲੱਗਣ।
ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿਣਾ।
ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਖਰੇ ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਿਖਾਉਣਾ।
ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਣਾ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।