- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰੇਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਇਹ 5 ਲੱਛਣ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ! ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼
ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਹੈ। ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ, ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਹੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਟ੍ਰੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Wed, 28 Oct 2026 01:09 PM (IST)
Updated Date: Wed, 28 Oct 2026 01:15 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਹੈ। ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ, ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਹੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਟ੍ਰੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਅਪੰਗਤਾ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਹਰ ਸਾਲ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਿਵਸ (World Stroke Day) ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
1. ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
ਸਟ੍ਰੋਕ ਆਉਣ ’ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲਟਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਜੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲਓ।
2. ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ
ਅਚਾਨਕ ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਲੜਖੜਾਉਣਾ, ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਣਾ, ਅਜੀਬ ਵਾਕ ਬੋਲਣਾ ਜਾਂ ਸੌਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਥਕਾਵਟ, ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਭਟਕਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
3. ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਣ ਲੱਗੇ, ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦੋ-ਦੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਚਾਨਕ ਚਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਭਿਆਨਕ ਸਿਰਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨਾ
ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਿਰਦਰਦ, ਜੋ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰਲੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਲੜਖੜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗ ਪੈਣਾ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
5. ਅਚਾਨਕ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਚਲੀ ਜਾਣਾ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲਝਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਅਜੀਬ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸੌਖੇ ਕੰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ F.A.S.T. ਫਾਰਮੂਲਾ
ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
F – Face (ਚਿਹਰਾ): ਕੀ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?
A – Arms (ਬਾਹਾਂ): ਕੀ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?
S – Speech (ਬੋਲਚਾਲ): ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ?
T – Time (ਸਮਾਂ): ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ’ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤੁਰੰਤ 112 ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਲੱਛਣ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲੱਛਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ।
ਜੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਓ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਹਿਰ ਨਾ ਕਹਿਣ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਦਿਓ।
ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਾਇਬ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਐਂਟ ਇਸਕੀਮਿਕ ਅਟੈਕ’ (Transient Ischemic Attack) ਜਾਂ ‘ਮਿੰਨੀ-ਸਟ੍ਰੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(ਡਾ. ਮਨੋਜ ਖਨਾਲ, ਮੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ।)