- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
- ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ
- ਈ-ਪੇਪਰ
- ਵੈੱਬ ਸਟੋਰੀਜ਼
ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ, ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਚ ਗਿਰਾਵਟ... 5 ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ 'ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੌਮਾ' ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹੈ
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ "ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸਦਮੇ" ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਰ, ਇਕੱਲਤਾ, ਦਰਦ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Sun, 15 Nov 2026 12:34 PM (IST)
Updated Date: Sun, 15 Nov 2026 12:36 PM (IST)
ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਸ਼ੈੱਟੀ, ਮੁੰਬਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਈਪਰ-ਕਨੈਕਟਡ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕਈ ਘੰਟੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਏ ਦਿਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸਾਈਬਰ ਬੁੱਲਿੰਗ, ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਟਰੌਮਾ, ਚਿੰਤਾ (ਐਂਜ਼ਾਈਟੀ) ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੌਮਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਦਿੱਖ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਟਰੌਮਾ
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ "ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸਦਮੇ" ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਰ, ਇਕੱਲਤਾ, ਦਰਦ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਜਾਂ ਬੁੱਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁੱਛਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹਲਕੀ, ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਦਲ ਜਾਵੇ
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਚੌਕਸ ਅਧਿਆਪਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਲਈ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਾਪੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਤ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਥੋਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਕੂਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਈ ਵਾਰ, ਬੱਚੇ ਗੈਜੇਟਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਤਣਾਅ, ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਰਭਰਤਾ ਗੰਭੀਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸਲਾਹ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ ਇਹ ਸੰਕੇਤ
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਦਾਸ ਜਾਂ ਗੁਮਸੁਮ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋਣਾ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ।
ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਣਾ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੱਸਾ, ਹਿੰਸਕ ਰਵੱਈਆ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਦਿਖਾਉਣਾ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣਾ।
ਇੰਝ ਕਰੋ ਬਿਨਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਡੀਟੌਕਸ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਵੱਖਰੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਫ਼ੋਨ ਏਅਰਪਲੇਨ ਮੋਡ 'ਤੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।