ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ 5 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵਿਗਾੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਮੈਥ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ’ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ

ਰਾਇਟਰਜ਼, ਪੈਰਿਸ : ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (OECD) ਵੱਲੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮੁਤਾਬਕ, 15 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ, ਗਣਿਤ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਸ ਸਦੀ ’ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਧਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਘਟਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। OECD ਦੇ 2025 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੁਲਾਂਕਣ PISA ’ਚ 91 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 7.6 ਲੱਖ 15 ਸਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਔਸਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੁਣ ਉਸ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

PISA ’ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਔਸਤ ਸਕੋਰ 2012 ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 501 ਅੰਕ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਘਟ ਕੇ 466 ਅੰਕ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। OECD ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਮੈਥਿਆਸ ਕੋਰਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਪਾਠ ਨੂੰ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ’ਚ ਗਲਤ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ’ਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਣਿਤ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਔਸਤ ਸਕੋਰ 2009 ਦੇ 506 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 486 ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗਣਿਤ ਦਾ ਸਕੋਰ 502 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 469 ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ AI ਚੈਟਬਾਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਣ, ਪਾਠ ਦਾ ਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਕੋਰ ਔਸਤਨ 20 ਅੰਕ ਘੱਟ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ—ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੇ ਤਾਈਵਾਨ—ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪੜ੍ਹਨ, ਗਣਿਤ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਚ ਟੌਪ 10 ’ਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਐਸਟੋਨੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਹੇ।

ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਵਾ

OECD ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ’ਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 82 ਵਿੱਚੋਂ 59 ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ’ਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਵੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ’ਚ ਘੱਟ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਲਾਸ ’ਚ ਉਪਕਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।

OECD ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਔਸਤਨ ਹਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 3.4 ਘੰਟੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ’ਤੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਕਲਾਸ ਤੇ ਘਰ ’ਚ ਉਹ ਲਗਭਗ 3 ਘੰਟੇ ਹੋਰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੋਰਮੈਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ’ਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।