ਇਲਾਜ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ… ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਬੋਟੋਕਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਊਟੀ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਸੀ?

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਜਵਾਨ ਦਿਖਣ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਬੋਟੋਕਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਸੇ ਬਿਊਟੀ ਲੈਬ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ? ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਇਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਫ਼ਾਕ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਆਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਟੋਕਸ ਦੇ ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਦਿਲਚਸਪ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਸੀ ਬੋਟੋਕਸ

ਅੱਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਿਊਟੀ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ Botulinum toxin type A ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਐਲਨ ਸਕਾਟ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ‘ਸਟ੍ਰੈਬਿਸਮਸ’ (Strabismus) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀ ਖੋਜ

ਕਹਾਣੀ ’ਚ ਅਸਲ ਮੋੜ ਸਾਲ 1987 ’ਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਡਾਕਟਰ ਜੀਨ ਤੇ ਐਲਿਸਟੇਅਰ ਕੈਰਦਰਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚ 'ਬਲੇਫੈਰੋਸਪਾਜ਼ਮ' (Blepharospasm) ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹਲਕੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਡਾਕਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ’ਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਝੁਰੜੀਆਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ

ਆਖ਼ਿਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈਆਂ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ’ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਾਡੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ‘ਕੋਰੂਗੇਟਰ ਸੁਪਰਸਿਲੀ’ (Corrugator supercilii) ਤੇ ‘ਪ੍ਰੋਸੇਰਸ’ (Procerus) ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਗੜਨ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬੋਟੋਕਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਲੈਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰਲੀ ਚਮੜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਸਮੂਥ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1988 ’ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੋਟੋਕਸ ਦੇ ਬਿਊਟੀ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਸਰਚ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਕੈਰਦਰਜ਼ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੋਢੀ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ’ਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ’ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। 1989 ’ਚ ਬੋਟੋਕਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲ 2002 ’ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ। 1987 ਦੀ ਉਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਇਸ ਲਈ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕਲੀਨਿਕ ’ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ’ਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।